Ταυτότητα / Αυτοεικόνα,
Αυτοεκτίμηση & Σχέσεις

Η ψυχολογική ενδυνάμωση και η προσωπική εξέλιξη αποτελούν θεμέλια για μια ισορροπημένη και ουσιαστική ζωή. Με στόχο την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας, την καλλιέργεια υγιών σχέσεων και την ενίσχυση της αυτογνωσίας, παρέχεται υποστήριξη σε άτομα που επιθυμούν να σταθούν με μεγαλύτερη σταθερότητα απέναντι στις προκλήσεις και να χτίσουν μια ζωή που αντανακλά τις αξίες και να ικανοποιεί τις ανάγκες τους.

1.1 Χαμηλή αυτοεκτίμηση & αυτοπεποίθηση
1.2 Μοναξιά, απομόνωση & κοινωνικό άγχος
1.3 Δυσκολίες/ προκλήσεις στις διαπροσωπικές σχέσεις & οικογενειακές συγκρούσεις
1.4 Εργασιακό άγχος, επαγγελματική εξουθένωση & διαχείριση κρίσεων
1.5 Μεταβάσεις ζωής (γονεϊκότητα, αλλαγές σταδιοδρομίας, απώλειες ή νέα ξεκινήματα)
1.6 Προσωπική ανάπτυξη

Τι είναι

Παρότι πολύ συχνά οι όροι αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση χρησιμοποιούνται ως συνώνυμοι στην πραγματικότητα περιγράφουν διαφορετικές αλλά αλληλένδετες έννοιες.

Η αυτοεκτίμηση αφορά τις πεποιθήσεις που έχει κάποιος για τον εαυτό του, δηλαδή το πόσο εκτιμά κανείς και δίνει αξία στον εαυτό του. Αναπτύσσεται και διαμορφώνεται μέσα από τις εμπειρίες και τις σχέσεις, ενώ καθορίζει σε μεγάλο βαθμό πώς το άτομο σκέφτεται, νιώθει και συμπεριφέρεται. Για παράδειγμα, ένα άτομο με υγιή αυτοεκτίμηση μπορεί να βλέπει τον εαυτό του θετικά και να αντιμετωπίζει καλύτερα τις δυσκολίες. Αντίθετα, ένα άτομο με  χαμηλή αυτοεκτίμηση, μπορεί να βλέπει τον εαυτό του αρνητικά και επικριτικά και να δυσκολεύεται να αναλάβει πρωτοβουλίες.

Η αυτοπεποίθηση, αντίστοιχα, αφορά την εμπιστοσύνη του ατόμου στις ικανότητες και τις κρίσεις του. Μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την περίσταση, για παράδειγμα είναι φυσιολογικό να νιώθει κανείς σίγουρος σε κάποιες καταστάσεις και λιγότερο σε άλλες. Κάποιος μπορεί να έχει υψηλή αυτοεκτίμηση αλλά χαμηλή αυτοπεποίθηση σε μια συγκεκριμένη δεξιότητα, ή το αντίστροφο. Συνήθως όμως το ένα επηρεάζει το άλλο. Η υγιής αυτοεκτίμηση είναι απαραίτητη για να έχει το άτομο την αυτοπεποίθηση να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της ζωής και να συμμετέχει σε δραστηριότητες που προσφέρουν χαρά και ικανοποίηση. Αντίθετα η χαμηλή αυτοεκτίμηση ή αυτοπεποίθηση μπορεί να περιορίσει ή να αποδυναμώσει.

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση μπορεί να έχει τις ρίζες της σε μηνύματα που λάβαμε στην παιδική ηλικία από οικογένεια, δασκάλους, φίλους ή τα μέσα ενημέρωσης, καθώς και σε στρεσσογόνες ή δύσκολες εμπειρίες όπως μια σοβαρή ασθένεια ή απώλεια. Συχνά συνδέεται με τη δυσκολία να αποδεχτούμε τον εαυτό μας όπως είναι. Οι συνέπειες της χαμηλής αυτοεκτίμησης εκδηλώνονται με την αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων ή νέων εμπειριών, ενώ μπορεί να οδηγήσει σε ψυχικές δυσκολίες όπως κατάθλιψη και άγχος ή σε ανθυγιεινές συνήθειες όπως το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Παράλληλα, ενισχύει την εσωτερική κριτική φωνή που μειώνει την αξία μας και μας εμποδίζει να αναγνωρίσουμε τις δυνατότητές μας. Οι αρνητικές εμπειρίες μπορεί να ενισχύσουν τον αρνητικό τρόπο που βλέπει κανείς τον εαυτό του, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο αρνητικών  σκέψεων. Στην πράξη αυτό μπορεί να σημαίνει πως το άτομο είναι ντροπαλό ή αντιμετωπίζει κοινωνικό άγχος, ή δυσκολίες στην επικοινωνία ή ακόμη και έλλειψη διεκδικητικότητας.

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία:

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει το άτομο να εντοπίσει και να επεξεργαστεί τις βαθύτερες αιτίες πίσω από τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζει στο παρόν, όπως αυστηρά πρότυπα ανατροφής, φόβο αποτυχίας ή δυσλειτουργικές πεποιθήσεις για την αξία του. Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία και ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες του, κάθε πελάτης, μπορεί να μάθει να αναγνωρίζει τη σύνδεση σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών, να αναπλαισιώνει τις αρνητικές πεποιθήσεις του ή να μειώνει την σκληρή εσωτερική κριτική. Στόχος είναι η καλλιέργεια μιας πιο ρεαλιστικής και συμπονετικής εικόνας εαυτού, η μείωση της αυτοκριτικής, η ενίσχυση της αυτογνωσίας και η δημιουργία ενός εσωτερικού πλαισίου που επιτρέπει την ανάπτυξη αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης. Με τον τρόπο αυτό, το άτομο είναι σαν να «ξαναγνωρίζει» τον εαυτό του και να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για αυτογνωσία και προσωπική ανάπτυξη που θα επιτρέψουν τη θεμελίωση της αυτοπεποίθησης και της αυτοεκτίμησης και θα βελτιώσουν την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής.

Τι είναι

Η μοναξιά είναι το αίσθημα που βιώνει κάποιος όταν είναι μόνος ή αποσυνδεδεμένος από τους άλλους, ακόμη κι όταν γύρω του υπάρχουν άνθρωποι. Το άτομο μπορεί να νιώθει ότι στερείται ουσιαστικών σχέσεων και απουσιάζει ή «αίσθηση του ανήκειν». Αντικατοπτρίζει τη διαφορά ανάμεσα στο πραγματικό και στο επιθυμητό επίπεδο κοινωνικής σύνδεσης, δηλαδή ανάμεσα στο πόση σύνδεση έχει κάποιος και πόση θα ήθελε να έχει. Έτσι, ακόμη και ένα άτομο με πολλούς φίλους μπορεί να νιώθει βαθιά μοναξιά, αν αισθάνεται ότι οι σχέσεις του δεν είναι ουσιαστικές.

Η κοινωνική απομόνωση, αντίθετα, αναφέρεται στην έλλειψη σχέσεων ή επαφών με άλλους και στην ελάχιστη ή καθόλου κοινωνική υποστήριξη. Ακόμη κι αν το άτομο δεν νιώθει μοναξιά, η απομόνωση μπορεί να αποτελέσει σοβαρό κίνδυνο για την υγεία. Και οι δύο καταστάσεις αποτελούν σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για την ψυχική και σωματική υγεία.

Η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά  συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών ψυχικών και σωματικών προβλημάτων, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τα εγκεφαλικά επεισόδια, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η κατάθλιψη και το άγχος, ο αυτοκτονικός ιδεασμός και ο αυτοτραυματισμός, η άνοια ακόμη και ο πρόωρος θάνατος. Η μοναξιά φαίνεται, επίσης, να παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της κοινωνικής αγχώδους διαταραχής, μιας συχνής και εξουθενωτικής κατάστασης που επηρεάζει σχεδόν όλες τις πτυχές της καθημερινής ζωής. Το άτομο με κοινωνική αγχώδη διαταραχή μπορεί να νιώθει έντονο φόβο ή ανησυχία σε καταστάσεις όπου μπορεί να το παρατηρήσουν, να το αξιολογήσουν ή να το κρίνουν άλλοι. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν μιλάει μπροστά σε κοινό, όταν γνωρίζει νέους ανθρώπους ή βγαίνει ραντεβού, σε μια συνέντευξη για δουλειά, όταν απαντά σε ερώτηση στην τάξη, ακόμη και όταν ζητά βοήθεια ή μιλά σε έναν υπάλληλο σε κατάστημα. Ακόμη και απλές καθημερινές πράξεις, όπως το να φάει ή να πιει μπροστά σε άλλους ή να χρησιμοποιήσει δημόσια τουαλέτα, μπορεί να προκαλέσουν άγχος λόγω φόβου μήπως ντροπιαστεί ή απορριφθεί.

Τα άτομα που βιώνουν αυξημένη μοναξιά, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις κοινωνικές καταστάσεις και εγκλωβίζονται σε έναν κύκλο όπου η μοναξιά και το άγχος, αλληλοτροφοδοτούνται και  ενισχύουν το ένα το άλλο, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο (π.χ Ganani, 2020). Έρευνες δείχνουν πως υπάρχει μια αμφίδρομη σχέση: η μοναξιά προβλέπει την κατάθλιψη και το κοινωνικό άγχος, ενώ το κοινωνικό άγχος προβλέπει τη μοναξιά (π.χ Eres et al., 2020).

Η μοναξιά δεν αφορά τον αριθμό των ανθρώπων γύρω μας, αλλά την ποιότητα των σχέσεων, δεν σημαίνει απλώς ότι κάποιος είναι μόνος του αλλά είναι το αίσθημα ότι οι σχέσεις που έχει δεν είναι αρκετά καλές ή δεν ανταποκρίνονται σε αυτό που θα ήθελε. Δεν έχει να κάνει τόσο με τον αριθμό των φίλων ή των επαφών, αλλά με την ποιότητα αυτών των σχέσεων. Έτσι, μπορεί κάποιος να περνάει χρόνο με άλλους και πάλι να νιώθει μοναξιά, αν δεν αισθάνεται ότι έχει ουσιαστική σύνδεση μαζί τους. Όλοι οι άνθρωποι βιώνουν μοναξιά κάποια στιγμή στη ζωή τους. Ωστόσο, μπορεί να γίνει πιο έντονη σε περιόδους αλλαγών ή απώλειας σημαντικών σχέσεων για παράδειγμα λόγω μετακόμισης, νέας δουλειάς ή αλλαγής περιβάλλοντος (π.χ Eres et al., 2020).

Τα τελευταία χρόνια, η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση αναγνωρίζονται ως σοβαρή πρόκληση δημόσιας υγείας. Αυτό αντικατοπτρίζεται στην έκθεση του Γενικού Χειρουργού των ΗΠΑ, Dr. Vivek H. Murthy (2023) που τονίζει ότι η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση αποτελούν σοβαρή επιδημία δημόσιας υγείας, με επιπτώσεις αντίστοιχες με το κάπνισμα 15 τσιγάρων την ημέρα. Παρά τις εξελίξεις στην τεχνολογία και την επικοινωνία, όλο και περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται απομονωμένοι, ασήμαντοι και αόρατοι και ότι πρέπει να αντιμετωπίσουν μόνοι τους όλα τα βάρη της σύγχρονης ζωής. Η κοινωνική σύνδεση, όμως, είναι θεμελιώδης για την ψυχική και σωματική υγεία, την ανθεκτικότητα των κοινοτήτων και την ευημερία των ατόμων αλλά και της κοινωνίας.

Έρευνες δείχνουν ότι οι κοινωνικές σχέσεις βοηθούν τους ανθρώπους να διαχειρίζονται καλύτερα τα συναισθήματά τους. Η θεωρία του «κοινωνικού βασικού επιπέδου» υποστηρίζει ότι οι κοινωνικές συνδέσεις μειώνουν το στρες, γιατί μας επιτρέπουν να μοιραζόμαστε το βάρος των συναισθημάτων και να εξοικονομούμε ενέργεια. Για παράδειγμα, όταν μοιραζόμαστε αρνητικά συναισθήματα με άλλους, το στρες μειώνεται, ενώ όταν μοιραζόμαστε θετικά συναισθήματα, αυτά ενισχύονται και μας κάνουν να νιώθουμε καλύτερα. Ακόμη και η συζήτηση με κάποιον μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε μια κατάσταση διαφορετικά και να μειώσουμε τη δυσφορία (π.χ Eres et al., 2020).

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία:

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματική για την αντιμετώπιση του κοινωνικού άγχους και της μοναξιάς. Προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει τις αρνητικές σκέψεις που το δυσκολεύουν και το περιορίζουν, να εξασκήσει κοινωνικές δεξιότητες μέσα από πρακτική (π.χ. role-playing, μικρά βήματα σε πραγματικές κοινωνικές καταστάσεις) και να αναπτύξει στρατηγικές αντιμετώπισης του άγχους και των φόβων. Σταδιακά, μπορεί να μάθει νέους τρόπους σκέψης, συμπεριφοράς και αντίδρασης σε κοινωνικές καταστάσεις ώστε να μειωθεί το άγχος και ο φόβος. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να μειώσει το φόβο για δραστηριότητες που απέφευγε και να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση και τη σύνδεση με τους άλλους. Μέσα από την ασφάλεια που προσφέρει η θεραπεία, το άτομο μπορεί να μάθει να αναγνωρίζει και να εκφράζει τις ανάγκες του με ηρεμία και σαφήνεια, να βελτιώσει τις επικοινωνιακές και κοινωνικές του δεξιότητες αλλά και να ανακαλύψει τι πραγματικά αναζητά από τις σχέσεις με τους άλλους, δημιουργώντας ρεαλιστικές προσδοκίες.

Τι είναι

Η έμφυτη ανάγκη να ανήκουμε, να έχουμε σχέσεις και να συνδεόμαστε με άλλους είναι βασικό κίνητρο για την ανθρώπινη ανάπτυξη. Οι σχέσεις μάς προσφέρουν στήριξη, αίσθηση του ανήκειν ενώ ταυτόχρονα μας επιτρέπουν να είμαστε αυτόνομοι. Όταν αυτές οι ανάγκες συνδυάζονται σε ένα υγιές πλαίσιο, οδηγούν σε καλύτερη ψυχική υγεία και ευεξία. Οι καλές και υποστηρικτικές κοινωνικές σχέσεις μας βοηθούν να ζούμε περισσότερο, να αντιμετωπίζουμε το στρες και να παραμένουμε υγιείς. Αντίθετα, όταν υπάρχουν δυσκολίες, συγκρούσεις ή τοξικά μοτίβα, η επίδραση μπορεί να είναι βαθιά και μακροχρόνια.

Έρευνες δείχνουν ότι οι καλές κοινωνικές σχέσεις προβλέπουν καλύτερη ψυχική υγεία, καλύτερη λειτουργία στις σχέσεις με τους άλλους, ακόμη και μεγαλύτερη διάρκεια ζωής (π.χ Grevenstein et al., 2019). Οι οικογενειακοί δεσμοί είναι από τους πιο σημαντικούς κοινωνικούς δεσμούς. Η σχέση γονέων–παιδιών μπορεί να θεωρηθεί ως κοινωνικό κεφάλαιο, δηλαδή ένα σύνολο αξιών και κανόνων που είναι εξίσου σημαντικά με το οικονομικό ή το ανθρώπινο κεφάλαιο για την υγεία και την ευεξία (π.χ Grevenstein et al., 2019).

Οι οικογενειακές σχέσεις αποτελούν τις πιο σημαντικές κοινωνικές σχέσεις της ζωής μας και δημιουργούν το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται μια υγιής προσωπικότητα, κοινωνικές δεξιότητες και η ικανότητα προσαρμογής. Οι οικογενειακές σχέσεις έχουν μεγάλη διάρκεια και επηρεάζουν σημαντικά την ψυχική και σωματική υγεία και την ευεξία σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Η ποιότητα των οικογενειακών σχέσεων, αλλά και η ποικιλία των οικογενειακών δομών (π.χ γάμος, δεσμοί μεταξύ γενεών- γονείς-παιδιά, παππούδες-εγγόνια και σχέσεις μεταξύ αδελφών), μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στο πώς αυτές οι σχέσεις επηρεάζουν την ευεξία των ενηλίκων. Το οικογενειακό περιβάλλον δεν επηρεάζει μόνο την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής, αλλά και την προσαρμοστικότητα και την ευημερία του ατόμου (π.χ Grevenstein et al., 2019).Παρ’ όλα αυτά, οι οικογενειακές σχέσεις συχνά είναι περίπλοκες και επηρεάζουν την ψυχική και συναισθηματική υγεία. Οι οικογενειακές δυναμικές είναι συχνά περίπλοκες γιατί επηρεάζονται από συναισθηματικούς δεσμούς που μπορεί να έχουν κάποια προϊστορία, προσδοκίες και ισχυρά συναισθήματα αλλά και άλυτα ζητήματα του παρελθόντος, όπως παλιά τραύματα, εμπειρίες παιδικής ηλικίας ή συγκρούσεις που συνεχίζουν να επηρεάζουν τις σχέσεις στο παρόν. Πολύ συχνά ακόμη και μέσα στην ίδια οικογένεια συναντάμε διαφορετικές προσωπικότητες και αξίες που μπορεί να συνεπάγονται διαφορές στον τρόπο επικοινωνίας, στον τρόπο ζωής ή στις πεποιθήσεις που προκαλούν εντάσεις ή παρεξηγήσεις.

Οι οικογενειακοί ρόλοι που είναι συχνά άγραφοι αλλά ισχυροί καθώς και οι προσδοκίες μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση συγκρούσεων. Σε πολλές οικογένειες άγραφοι «ρόλοι» όπως «ο φροντιστής», «ο ειρηνοποιός», «ο επαναστάτης» ή «το παιδί που πρέπει πάντα να τα καταφέρνει» μπορεί να καθορίζουν τη συμπεριφορά και τις προσδοκίες για χρόνια. Όταν κάποιος προσπαθεί να αλλάξει ή να αμφισβητήσει αυτούς τους ρόλους, συχνά εμφανίζονται αντιστάσεις και εντάσεις και δημιουργούνται συγκρούσεις.

Όταν οι σχέσεις γίνονται τοξικές, μπορεί να δημιουργούν ανασφάλεια ή εξάντληση, αφήνοντας τα άτομα να νιώθουν χειραγωγημένα. Σημάδια μη υγιών οικογενειακών δυναμικών μπορεί είναι τα συνεχή δράματα και οι άλυτες συγκρούσεις, η συνεχής κριτική ή υποτίμηση, η παραβίαση των προσωπικών ορίων, η χρήση ενοχής ή χειρισμού για έλεγχο αλλά και το αίσθημα εξάντλησης μετά από κάθε επαφή με την οικογένεια. Αυτές οι εμπειρίες μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική και σωματική υγεία, την αυτοεκτίμηση αλλά και την ποιότητα ζωής.

Οι οικογενειακές σχέσεις έχουν σωρευτική επίδραση στην υγεία, μπορούν να προσφέρουν στήριξη και φροντίδα, αλλά και να δημιουργήσουν στρες σε διαφορετικές φάσεις της ζωής. Καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν οι οικογενειακοί δεσμοί γίνονται πιο περίπλοκοι (π.χ. ιστορικό γάμων, σχέσεις με παιδιά, υποχρεώσεις φροντίδας), τα κοινωνικά δίκτυα συρρικνώνονται, ενώ οι ανάγκες για φροντίδα από την οικογένεια αυξάνονται. Ενώ οι θετικές σχέσεις μπορεί να προσφέρουν στήριξη, να μειώσουν το στρες και να ενισχύσουν την αυτοεκτίμηση οδηγώντας σε καλύτερη ευεξία, οι συγκρούσεις, η κακή ποιότητα σχέσεων ή η έντονη φροντίδα μπορεί να επιβαρύνουν την υγεία (π.χ Thomas et al., 2017).

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία:

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για να συζητηθούν ανοιχτά, με ειλικρίνεια και χωρίς κριτική, οι δυσκολίες και οι προκλήσεις που συνδέονται με διαπροσωπικές ή οικογενειακές σχέσεις.  Μπορεί να συμβάλλει στην αυτογνωσία, για παράδειγμα να βοηθήσει το άτομο να αναγνωρίσει τι πυροδοτεί συγκρούσεις και εκρήξεις θυμού, να κατανοήσει βαθύτερα τα μοτίβα συμπεριφοράς που επαναλαμβάνονται και να βελτιώσει τον τρόπο που επικοινωνεί και σχετίζεται με τους άλλους. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να ενισχύσει τους οικογενειακούς ή/ και τους κοινωνικούς δεσμούς. Μέσα από την ψυχοθεραπεία το άτομο μπορεί να μάθει να θέτει υγιή όρια, να βελτιώσει τον τρόπο που σχετίζεται με τους γύρω του και να τροποποιήσει μοτίβα συμπεριφοράς που δεν είναι λειτουργικά. Έτσι το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει τα προβλήματα στις σχέσεις του και να χρησιμοποιήσει κατάλληλες δεξιότητες για πιο υγιή πρότυπα αλληλεπίδρασης που οδηγούν σε πιο λειτουργικές και υποστηρικτικές σχέσεις.

Τι είναι

Ο μέσος άνθρωπος περνά σχεδόν το ένα τέταρτο της ενήλικης ζωής του στη δουλειά. Η εργασία μπορεί να προσφέρει σκοπό και νόημα, σταθερότητα και δομή στην καθημερινότητα αλλά και εσωτερική ικανοποίηση και αίσθηση επίτευξης. Ταυτόχρονα, συμβάλλει στην εξασφάλιση των οικονομικών πόρων για τη ζωή. Ωστόσο, μπορεί και να γίνει πηγή έντονου στρες. Στην πραγματικότητα, το εργασιακό στρες είναι συχνότερο από ότι πιστεύουμε ενώ περίπου οι μισές περιπτώσεις προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με την εργασία συνδέονται με στρες και κατάθλιψη.

Το εργασιακό στρες δεν κάνει διακρίσεις. Aνεξάρτητα από την ηλικία ή τη θέση, όλοι μπορεί να νιώσουμε πίεση στη δουλειά. Παράγοντες όπως ο αυξημένος φόρτος εργασίας, η κακή διοίκηση, οι δύσκολες σχέσεις με συναδέλφους, οι υπερβολικές/ μη ρεαλιστικές απαιτήσεις, ο εκφοβισμός, οι διακρίσεις, η ασάφεια στις ευθύνες όπως και ο φόβος απόλυσης μπορεί να αυξήσουν το άγχος, να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχική υγεία και να οδηγήσουν σε επαγγελματική εξουθένωση.

Αν και το μέτριο άγχος και η λίγη πίεση μπορούν να μας κινητοποιήσουν, όταν υπάρχουν σε υπερβολικό βαθμό μπορεί να επιβαρύνουν την ψυχική υγεία και να επηρεάσουν την ευτυχία και την ποιότητα ζωής μας, αφήνοντας μας να νιώθουμε σωματικά και ψυχικά εξαντλημένοι. Η εξάντληση μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την αποφυγή εργασιών, τις συχνές απουσίες από την εργασία ή τις υπερωρίες, την απώλεια κινήτρου και τη χαμηλή αυτοπεποίθηση και να συνοδεύεται από έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις όπως για παράδειγμα, επιθετικότητα, κλάματα ή ξεσπάσματα θυμού.

Όταν οι απαιτήσεις της δουλειάς ξεπερνούν τις δυνατότητες του εργαζόμενου τότε παρατηρούμε να εμφανίζεται έντονο στρες που μπορεί να οδηγήσει σε burnout, άγχος, κατάθλιψη ή ακόμη και σε σκέψεις απελπισίας ή αυτοκτονικές σκέψεις. Δεν είναι τυχαίο οτι το στρες, το άγχος και η κατάθλιψη αποτελούν το δεύτερο πιο συχνό πρόβλημα υγείας που σχετίζεται με την εργασία στους Ευρωπαίους εργαζόμενους. Σχεδόν 1/2  εργαζομένους δηλώνουν ότι αντιμετωπίζουν παράγοντες κινδύνου που επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική τους υγεία. Το μακροχρόνιο στρες δεν επηρεάζει μόνο την ψυχική υγεία αλλά μπορεί να προκαλέσει και σοβαρά σωματικά προβλήματα, όπως καρδιαγγειακές παθήσεις ή μυοσκελετικές διαταραχές. Ομοίως, η επαγγελματική εξουθένωση (παρότι δεν αποτελεί επίσημη διάγνωση) μπορεί να συνδέεται με συνεχές αίσθημα εξάντλησης, έλλειψη κινήτρου και σκοπού, δυσκολία στη συγκέντρωση και έκπτωση της απόδοσης στη δουλειά ενώ το άτομο μπορεί να νιώθει «άχρηστο, ανίσχυρο ή άδειο».

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία:

Παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση για την ψυχική υγεία στον χώρο εργασίας εξακολουθεί να συνοδεύεται από φόβο στιγματισμού. Αν νιώθεις ότι το άγχος επηρεάζει την καθημερινότητά σου, η ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσεις τις αιτίες, να βρεις στρατηγικές αντιμετώπισης και να ενδυναμώσεις την ανθεκτικότητά σου. Με τον τρόπο αυτό μπορείς να προστατεύσεις την σωματική και ψυχική σου υγεία και να δημιουργήσεις τις συνθήκες που θα είναι ωφέλιμες για την εξέλιξη και την ευημερία σου. Το burnout είναι μια σοβαρή ένδειξη ότι η δουλειά σου σε εξαντλεί και ένα μήνυμα ότι χρειάζεσαι όρια, αυτογνωσία, επικοινωνία και αυτοφροντίδα.

Τι είναι

Οι μεταβάσεις στη ζωή αποτελούν την κοινή εμπειρία όλων των ανθρώπων. Η πορεία της ζωής μας χαρακτηρίζεται από μια σειρά μεταβάσεων που περιλαμβάνει αναμενόμενα στάδια ανάπτυξης όπως η εφηβεία και η γονεϊκότητα αλλά και απρόβλεπτα γεγονότα όπως η απώλεια εργασίας, μια σοβαρή ασθένεια ή το πένθος. Παρότι είναι αναπόφευκτες και συχνά δύσκολες, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ζωής  και μπορεί να συνοδεύονται από έντονο στρες, για παράδειγμα περιπτώσεις γάμου ή διαζυγίου, αλλαγής καριέρας η συνταξιοδότησης, αντιμετώπισης σοβαρής ασθενείας ή αντιμετώπισης εκφοβισμού. Ακόμη όμως και οι θετικές αλλαγές, όπως ένας γάμος ή μια μετακόμιση σε μια νέα πόλη ή χώρα μπορούν να προκαλέσουν στρες.

Σε κάθε στάδιο οι μεταβάσεις απαιτούν νέες δεξιότητες και μπορούν να προκαλέσουν στρες. Κάποιες μας ενδυναμώνουν, ενώ άλλες μας δυσκολεύουν και μπορεί να επηρεάσουν την ψυχική μας υγεία, ειδικά αν δεν έχουμε ικανοποιητική υποστήριξη. Μελέτες δείχνουν ότι οι προκλήσεις ψυχικής υγείας μπορεί να εμφανιστούν σε όλη τη διάρκεια της ζωής, αλλά συγκεκριμένες μεταβάσεις, όπως η είσοδος στην ανώτερη εκπαίδευση ή στην εργασία, η γονεϊκότητα ή οι αλλαγές στη μέση ηλικία, συχνά πυροδοτούν ή επιδεινώνουν δυσκολίες.

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία:

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό στήριγμα σε αυτές τις φάσεις και να συμβάλει ουσιαστικά στην επιτυχή προσαρμογή στις μεταβάσεις της ζωής. Μπορεί να βοηθήσει το άτομο να ενισχύει τους ψυχολογικούς παράγοντες που είναι απαραίτητοι για την αντιμετώπιση του στρες και των αλλαγών. Ακόμη, η  ψυχοθεραπεία μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα, την αυτογνωσία και τη ρύθμιση των συναισθημάτων, ενώ παράλληλα προσφέρει στήριξη σε γονείς, νέους ενήλικες και άτομα που βιώνουν τραυματικά γεγονότα ή κοινωνικές πιέσεις.  Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, το άτομο μαθαίνει να αναπτύσσει δεξιότητες ανθεκτικότητας και αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης, αποκτά βαθύτερη αυτογνωσία και καλύτερη κατανόηση των συναισθημάτων του, ενώ παράλληλα μπορεί να ενδυναμώνεται η κοινωνική του υποστήριξη μέσω της βελτίωσης των σχέσεων. Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία καλλιεργείται μια αίσθηση συνοχής και σκοπού στη ζωή, καθώς και η ανάπτυξη ευελιξίας και προσαρμοστικότητας, ώστε το άτομο να μπορεί να ανταποκρίνεται με υγιή τρόπο στις νέες συνθήκες και να ευημερεί παρά τις δυσκολίες. Οι μεταβάσεις δεν χρειάζεται να είναι μόνο πηγή άγχους, με την κατάλληλη υποστήριξη μπορούν να γίνουν ευκαιρίες για προσωπική και επαγγελματική εξέλιξη, επαναπροσδιορισμό, προσωπική ενδυνάμωση και αυτοπραγμάτωση.

Τι είναι

Η προσωπική ανάπτυξη είναι μια διαρκής, ανεξάρτητη και συνειδητή προσπάθεια μέσα από την οποία επιδιώκουμε να γίνουμε μια καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας (Jain et al., 2015). Παρότι η συμβουλευτική και η ψυχοθεραπεία έχουν συνδεθεί με την αντιμετώπιση δυσκολιών και προβλημάτων, εντούτοις σε πολλές περιπτώσεις μπορούν  να συμβάλλουν και την προσωπική ανάπτυξη και αυτοβελτίωση.

Οι στόχοι προσωπικής ανάπτυξης είναι εξατομικευμένοι στόχοι, μοναδικοί για κάθε άτομο.  Μπορεί να αφορούν τη βελτίωση δεξιοτήτων, την ενίσχυση των σχέσεων, την καλλιέργεια υγιών συνηθειών,  την αλλαγή νοοτροπίας, ή την ενίσχυση της ψυχικής ευεξίας και της συνολικής μας ευημερίας. Κάθε άτομο διαμορφώνει τους στόχους του ανάλογα με τις ανάγκες και τις φιλοδοξίες του, ώστε να παραμένει στον σωστό δρόμο προς την εξέλιξή του.

Οι στόχοι προσωπικής ανάπτυξης είναι εργαλεία που μας βοηθούν να εξελισσόμαστε, να χτίζουμε υγιείς σχέσεις και να ενισχύουμε την υγεία και την ψυχική μας ευημερία. Για παράδειγμα, ένας βασικός στόχος που συχνά δουλεύουμε στις συναντήσεις είναι η βελτίωση της επικοινωνίας, ώστε να ενισχυθούν οι σχέσεις με φίλους, οικογένεια ή συνεργάτες και να αποφευχθούν οι συγκρούσεις. Η ανάπτυξη δεξιοτήτων όπως η ενεργητική ακρόαση, η ενσυναίσθηση και η επίλυση συγκρούσεων οδηγεί σε βαθύτερη κατανόηση και εμπιστοσύνη στις σχέσεις.

Εξίσου σημαντικό είναι το να θέτουμε όρια, ώστε να προστατεύουμε τον χρόνο και την ενέργειά μας. Συχνά χρειάζεται να βάλουμε για λίγο στην άκρη το «καλό παιδί» και να μάθουμε να λέμε «όχι» σε απαιτήσεις που μας εξαντλούν. Με το τρόπο αυτό μπορούμε να μειώσουμε το άγχος και να δημιουργήσουμε χώρο για αυτοφροντίδα και ισορροπία στη ζωή μας. Ένας ακόμη πυλώνας προσωπικής ανάπτυξης  μπορεί να είναι η καλλιέργεια νοοτροπίας ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει να μαθαίνουμε να βλέπουμε τις δυσκολίες και τις αποτυχίες ως ευκαιρίες μάθησης, να καλλιεργούμε ανθεκτικότητα και αισιοδοξία, και να πιστεύουμε ότι μπορούμε να βελτιωνόμαστε συνεχώς.

Οι στόχοι αυτοβελτίωσης μπορεί να περιλαμβάνουν την αλλαγή συνηθειών υγείας, κάτι που δεν είναι εύκολη υπόθεση για τους περισσότερους ανθρώπους λόγω των αυξημένων απαιτήσεων της καθημερινότητας (π.χ Bailey, 2017). Ο καθορισμός ενός στόχου για την αλλαγή συμπεριφορών υγείας, ωστόσο, σπάνια είναι αρκετός ώστε η αλλαγή να πραγματοποιηθεί στην πράξη. Η θέσπιση κατάλληλων στόχων, που βοηθούν το άτομο να εντοπίσει ποιες συμπεριφορές θέλει να αλλάξει και η δημιουργία συγκεκριμένου πλάνου για το πώς θα εφαρμοστούν αυτοί οι στόχοι στην πράξη και πώς θα τους πετύχει μπορούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά στην αλλαγή συμπεριφοράς. Κατά τον καθορισμό στόχων, έχει σημασία πώς αυτοί διατυπώνονται. Οι στόχοι και τα σχέδια δράσης είναι πιο αποτελεσματικά όταν είναι προσανατολισμένα στην προσέγγιση και στη μάθηση, όταν είναι προκλητικά αλλά εφικτά, και όταν έχουν εσωτερικά κίνητρα. Ένα καλά σχεδιασμένο πλάνο δράσης βοηθά να καθοριστούν τα βήματα που χρειάζεται να κάνει ο ασθενής για να πετύχει τον στόχο του (π.χ Bailey, 2017).

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία:

Στην ψυχοθεραπεία χρησιμοποιούμε μερικές βασικές μεθόδους όπως η γνωσιακή αναδόμηση, δηλαδή η αλλαγή αρνητικών σκέψεων σε πιο εποικοδομητικές, η ενσυνειδητότητα και ο διαλογισμός για εσωτερική ηρεμία, η αυτοσυμπόνια ώστε να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με καλοσύνη, η ενίσχυση θετικών σχέσεων και δικτύων υποστήριξης, καθώς και η εφαρμογή προσαρμοστικών στρατηγικών αντιμετώπισης όπως η επίλυση προβλημάτων και η αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων. Όλες αυτές οι πρακτικές ενισχύουν το άτομο να διαχειρίζεται τις δυσκολίες, να ενισχύει την εσωτερική του σταθερότητα και να συνεχίζει την πορεία του με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Η προσωπική «δουλειά», ανάμεσα στις συναντήσεις, είναι σε πολλές περιπτώσεις απαραίτητη για την αυτοβελτίωση. Για παράδειγμα, ο αναστοχασμός είναι ένα ισχυρό εργαλείο για την προσωπική ανάπτυξη. Μέσα από πρακτικές όπως η καταγραφή σκέψεων, η ενσυνειδητότητα και οι καθοδηγούμενες ασκήσεις, το άτομο μπορεί να αποκτήσει βαθύτερη επίγνωση των δυνατοτήτων, των αξιών και των στόχων του. Ο τακτικός αναστοχασμός προσφέρει αυξημένη αυτογνωσία, σαφήνεια στόχων και αξιών, καλύτερη επίλυση προβλημάτων, καθώς και βελτίωση στη συναισθηματική ρύθμιση. Ενισχύει την ανθεκτικότητα, καθώς βοηθά να μαθαίνουμε από τις δυσκολίες, και βελτιώνει τις σχέσεις μέσα από περισσότερη ενσυναίσθηση και κατανόηση. Τελικά, οδηγεί σε συνεχή προσωπική εξέλιξη και πληρότητα, καθώς οι πράξεις μας ευθυγραμμίζονται με τις αξίες, τους στόχους, τις φιλοδοξίες και τα όνειρά μας.